De pedagogische waarde van het dammen staat buiten kijf. Toch neemt de belangstelling voor het spel vanaf de jaren 70 gestaag af. Hoe kan dat nou ? De eenvoud die hiervoor als sterke kant beschreven is, blijkt ook een keerzijde te hebben: mensen zien er niet vanzelf iets in. Het is de frustratie van menig dammer die met lede ogen aanziet dat het spel niet echt serieus wordt genomen naast het meer tot de verbeelding sprekende bridge en schaak. Omdat ook het begenadigde deel van de natie romantiek met diepgang verwart, hebben de dammers al verschillende fraaie polemieken (Max Pam! Jan Hein Donner!) te verduren gehad. Verder moet erkend worden dat de organisatiegraad van het dammen beperkt is. Zo is er binnen bovendien sterk vergrijzende damclubs een structureel tekort aan gekwalificeerd kader. Het dammen moet kortom als bedreigd cultuurgoed worden gezien. Wie het spel wil promoten moet er dus wel enige moeite voor doen.

Nog enkele argumenten op een rijtje:

• Nederland telde diverse wereldkampioenen: Herman Hoogland, Ben Springer, Piet Roozenburg, Ton Sijbrands, Harm Wiersma, Jannes van der Wal. Genoeg rolmodellen om een complete leergang aan op te hangen. En nog steeds behoort ons land tot de weliswaar smalle maar niettemin absolute wereldtop.
• Dammen is een volkssport bij uitstek, qua bekendheid en type beoefenaars het equivalent van voetbal. Abe Lenstra was ook een groot damtalent. En Ton Sijbrands begon zijn sportcarriëre bij de jeugd van Ajax. In terminologie en strategie zijn er diverse overeenkomsten. Aanvallen, combineren, vastzetten, kaatsen, vleugelcontrole, etcetera. Laten we onze voetballers dammen leren. Een dambord in de kantine. Misschien wordt het dan ooit nog eens wat met deze twee sporten.
  
  
• Het damspel heeft in wetenschappelijk opzicht een bijzondere potentie. A.D. de Groot zelve heeft ons ooit toevertrouwd dat hij zijn onderzoek naar "Het denken van den Schaker" in methodologisch opzicht vermoedelijk beter met dammers had kunnen doen. Om andere redenen (met name zijn eigen verbondenheid met het schaken) was dat geen reële optie, bovendien had zijn werk dan nooit die monumentale impact gehad. Los daarvan leent het damspel zich door de laagdrempeligheid en ruime beschikbaarheid van grootmeesters met name voor onderzoek op de dimensie novice-expert. Waarbij er mogelijk niet onbelangrijke verschillen zijn in het type denkprikkels en dus leereffecten welke de diverse spelen bij hun beoefenaren oproepen.
• Door kinderen in hun spel te observeren kunnen we veel over hun persoonlijkheid te weten komen, ook als we als begeleider het spel nauwelijks beheersen. Dammen wordt mede daarom beschouwd als een spel met nuttige therapeutische waarde, ook voor kinderen en volwassenen met een afwijkende mentale ontwikkeling.
• Los van de eenvoudige spelregels is er nog een didactisch voordeel dat het dammen overigens gemeen heeft met het go-spel: het is niet aan bordgrootte gebonden. Het Belgische damspel (vier velden met op de donkere vakjes 1 witte en 1 zwarte schijf) is iets te simpel. Maar op het 36 velden bord (6 tegen 6) kun je al een echte partij met alles erop en eraan spelen. Mooi overzichtelijk en het is snel afgelopen. Ook bij 20 tegen 20 kan het overigens snel gaan, zoals menigeen uit eigen ervaring weet.
• De beste reclame maakt het spel zelf. Waarbij vooral het enorme combinatieve karakter aanstekelijk kan werken. Door de verplichting tot slaan kan een schitterende geforceerde diepgang tot stand komen. Niet voor niets is de problematiek een erkende discipline binnen het dammen. Het brengt de echte liefhebbers regelmatig tot de "inderdaad subjectieve" verzuchting: "Wat is dammen toch mooi!"

Door Arie van der Stoep

Deze speler, huidig wereldkampioen Alexander Georgiev, damt op een bord met 100 ruiten, het grote bord. Waar komt dat grote bord vandaan? Misschien uit Nederland. Vanaf de 14e eeuw tot de tweede helft van de 16e eeuw damden Nederlanders op het kleine bord met 64 ruiten. Tussen 1550 en 1600 kwam er iemand op het idee te gaan dammen op een bord met 100 ruiten. Dat sloeg aan, want al bleven de regels onveranderd, dammen op het grote bord was opwindender, je maakte sneller fouten. Eerst damden ze met 2x15 schijven. Ergens tussen 1650 en 1700 gingen ze dammen met 2x20 schijven. Pools dammen noemden ze dat, dammen met 2x20 schijven. Eigenlijk was Pools dammen een scheldnaam, want Pools stond voor allerlei zaken die niet deugden. Werd je ergens van beschuldigd en ontkende je schuld, dan werd je vastgebonden op een Poolse bok en gemarteld. Ook al had je niks gedaan, je bekende al snel schuld. Het arme meisje dat zwanger was geraakt maar door haar minnaar in de steek was gelaten moest een Poolse poep laten. Een vergadering die uit de hand liep was een Poolse landdag. Niet alle dammers voelden er dus voor met 2x20 schijven te spelen, dat vonden ze maar raar. De overstap van het kleine bord naar het grote bord was wel bij iedereen goed gevallen. Want in 1617 schreef een Noord-Hollander dat hij de mensen overal om zich heen zag dammen op een bord met 100 ruiten.

Pools dammen vond ook zijn weg naar het buitenland. Naar Frankrijk bijvoorbeeld. Hier zie je drie Franse prinsjes het spel spelen. Ze deden dat in het paleis van Versailles omstreeks 1690, waar hun grootvader Lodewijk XIV heerste. Het jongetje rechts schopte het zelf ook tot koning, hij werd de latere Filips V van Spanje. Aan schaken deden ze niet aan het Franse hof, wel aan dammen. Schaken was in de 17e eeuw een vrij onbekend spel. Fransen speelden het wel, maar veel schakers waren er niet, dammen was veel populairder. In Nederland was schaken helemaal onbekend, schaken werd hier pas bekend tussen 1750 en 1800. Toen ging het ook hard; omstreeks 1900 was het hier populairder geworden dan dammen, vooral in de betere kringen. Schakers gingen toen een beetje neerkijken op het dammen, dat was toch maar een dom spelletje. Dat zit er nog steeds een beetje in, veel mensen zien schaken als een moeilijker en mooier spel dan dammen. Een vooroordeel heet dat, zo'n gedachte. Vóór zeg 1850 was dat dus helemaal niet het geval. Integendeel, dammen werd beschouwd als een mooi spel. Van dammende prinsjes hoef je dus niet op te kijken. Dammen was iets voor mensen met vrije tijd, en alleen rijke mensen hadden vrije tijd. Die hadden personeel dat voor ze werkte, zoals een koetsier, een of meer dienstmeisjes, tuinlieden en een kokkin. Dat personeel zelf damde niet. Hetzelfde zag je in het leger: officieren damden, soldaten dobbelden en kaartten.

Verder terug in de tijd

In 1550 damden de Nederlanders dus op het kleine bord. Dat gebeurde overal in Europa. En waarschijnlijk ook in Azië en in Afrika. Ook in Amerika? Dat weten we niet.

Hier zie je een Duitser (links) dammen tegen een Vlaming of een Fransman. Dammen? Schaken toch! Nee, dammen. Keurvorst Johan Frederik van Saksen was gevangen genomen door keizer Karel V en werd opgesloten in een gevangenis in Brussel. Hier damt hij met schaakstukken tegen zijn cipier, het is duidelijk een damstelling. Je ziet, dammen was een tijdverdrijf van vorsten. Het tafereeltje werd in 1549 geschilderd door de Nederlander Anthonis Mor.
Dammen op het kleine bord gebeurde sinds de 14e eeuw, zeg vanaf 1350. Slaan was toen nog niet verplicht. Die regel ontstond een eeuw later ergens in Europa, waar weten we niet. Dammen zonder slagplicht leefde voort tot in de 17e eeuw. Johan Frederik kan dus hebben gedamd met of zonder slagplicht.

Datzelfde geldt voor de jonge vrouw en de jonge man op het plaatje, een miniatuur uit een Frans manuscript van 1470. De vrouw is een Ierse prinses, haar tegenstander een hooggeplaatste ridder die haar begeleidt naar de koning met wie zal gaan trouwen. Je ziet, alweer spelen ze met schaakstukken, maar de stelling is een damstelling. Dammen op het kleine bord, waar komt dat vandaan? Dat weten we niet. We weten alleen dat het spel in de 14e eeuw ergens in Europa van dit lijnenbord werd overgeplant op het schaakbord. Bij die gelegenheid kreeg het de naam damspel, het eerst in Frankrijk.

Dammen op het lijnenbord was bijzonder geliefd, vooral in Frankrijk. Je leest in allerlei boeken en op allerlei sites dat juist het schaakspel zo populair was, maar het is de vraag of dat waar is. Historisch onderzoek naar speciaal de populariteit van schaken en dammen in de middeleeuwen in Spanje, Frankrijk en Engeland levert eenzelfde beeld op: dammen was belangrijker dan schaken. En niet zo'n beetje ook, dammen was héél veel belangrijker.
Er staat in boeken en op sites wel meer dat door modern onderzoek onderuit wordt gehaald. Dammen op het lijnenbord heet alquerque. Dat was een spel zonder promotie, dus zonder dam, kun je overal lezen. Al die boeken en sites praten elkaar klakkeloos na, onderzoek is er nooit bij.

Nog verder terug in de tijd

Hier zie je twee Spanjaarden dammen in 1283. Je ziet weer het lijnenbord. Hoeveel eerder speelden dammers al op zo'n bord? We weten het niet. Bijna zeker al in het jaar 500 na Christus. Misschien al langer, want we kennen inscripties van dit bord in steen. Archeologen hebben echter altijd moeite om te bepalen hoe oud een inscriptie is. Daarom moeten we zeggen: zeer waarschijnlijk was dammen bekend omstreeks 500. Maar of het ouder was, en hoeveel eeuwen, dat weten we niet. Ook niet waar ons spel is bedacht. Ergens binnen het Romeinse rijk, zo suggereert het meest recente onderzoek. Hopelijk vinden we bij voortgaand onderzoek aanwijzingen voor die gedachte.

Voor meer informatie over de geschiedenis van het dammen klik hier!

We hebben hier een starterspakket voor Senioren samengesteld (klik hier)

Ga ook eens voor de oefeningen hieronder zitten. Wanneer je dit beheerst kom je al een heel eind!

De belangrijkste regels op een rijtje:

1. Aanraken is zetten; als je hem aanraakt moet je hem zetten, maar dan mag je nog wel kiezen welke kant op. Heb je hem losgelaten, dan mag je hem niet meer de andere kant op zetten.

2. Zodra je schijf op de laatste rij stilstaat wordt het een dam

3. Slaan is verplicht en mag voor- en achteruit.

4. Achteruit zetten mag niet, achteruit slaan moet

5. De dam mag over alle lege velden bewegen die hij kan bereiken.

6. Schijven mogen pas van het bord na het slaan

7. Je mag niet 2x over dezelfde schijf slaan

8. Meerslag gaat voor

9. Je hebt verloren als je geen schijven meer hebt of niet meer kunt zetten

10. Het is remise als niemand meer kan winnen

Belangrijk tijdens het dammen:

1. Als je begint dan geef je je tegenstander een hand en wenst hem of haar een prettige partij. Als de partij uit is dan doe je dit ook. Als je verloren hebt, dan feliciteer je hem of haar met de overwinning. Ook bij remise geef je elkaar een hand. Heb je gewonnen dan hoort de tegenstander je te feliciteren.

2. Stil zijn! Om goed te kunnen nadenken moet het rustig zijn. Als je echt wat moet zeggen tegen je tegenstander, dan moet je fluisteren.

3. Zet de schijven netjes op het bord.

4. Let goed op of je misschien moet slaan! Je tegenstander hoeft het niet te zeggen, je moet het zelf zien! Als je ziet dat je had moeten slaan, dan mag je niet meer terugzetten, maar je moet dat wel doen als je tegenstander dat vraagt!

5. Goed opletten of je tegenstander wel zet! Kijk dus niet te veel om je heen, maar let steeds op je dambord.

6. Als je een schijf wilt rechtzetten dan moet je dat eerst even tegen je tegenstander zeggen.

7. Je mag je nooit met een andere partij bemoeien. Ook is het niet verstandig om te praten met iemand die in een andere partij aan het spelen is.

8. Sportief spelen! Natuurlijk doen we dat altijd. Ook dammen is maar een spelletje al willen we natuurlijk wel graag winnen.

9. Dammen is een denksport, dus goed nadenken voor je een zet doet. Probeer eerst met kijken de juiste zet te vinden en niet te snel te zetten, want je weet: aanraken is zetten.

10. Probeer zoveel mogelijk combinaties in te vinden. Als je dat lukt, dan win je de partij het makkelijkst.

11. Probeer thuis of op school veel te dammen, want door veel oefenen leer je het vlugst.

12. Ruim alles na afloop netjes op!

Combinaties:

Soms kun je 1 schijf weggeven en er meer terugkrijgen. Dat gaan we eens proberen. Let daarbij eens goed op de manieren hoe dit gaat:

Soms geef je er twee weg:
Combinaties met dam:
PVang de dam van je tegenstander:
Soms kun je een dam vastzetten:
Let op: meerslag gaat voor:
De slagkeus:
De vrije zet:
Achterlopen:
Plakkertjes: